De AI strijd tussen de VS en China raakt ook Europa

In 2025 investeerden Amerikaanse bedrijven en investeerders ongeveer 285,9 miljard dollar in AI. De vergelijkbare particuliere investering in China bedroeg 12,4 miljard dollar, blijkt uit het AI Index Report 2026 van Stanford University. Toch is China niet eenvoudigweg uit de AI race verdwenen. Chinese modellen hebben hun technische achterstand verkleind en worden vaak tegen lagere gebruikskosten aangeboden.

De strijd draait daardoor om meer dan wie de slimste chatbot bouwt. De Verenigde Staten hebben een voorsprong in particulier kapitaal, datacenters en toonaangevende modellen. China probeert zijn invloed te vergroten met open modellen, samenwerking en toegang tot AI capaciteit. Andere landen moeten kiezen welke technologie ze gebruiken, onder welke voorwaarden en met welke afhankelijkheden.

De VS heeft meer investeringsgeld, maar geld alleen beslist de race niet

De cijfers van Stanford laten een groot verschil zien. Amerikaanse particuliere AI investeringen bereikten in 2025 ongeveer 285,9 miljard dollar. Voor China kwam dezelfde maatstaf uit op 12,4 miljard dollar. Dat is een verschil van ruim een factor 23.

Die vergelijking vraagt wel om uitleg. De cijfers gaan over particuliere investeringen en geven niet alle overheidssteun of andere publieke financiering in China weer. Stanford vermeldt dat Chinese overheidsfondsen naar schatting 184 miljard dollar in AI bedrijven hebben gestoken tussen 2000 en 2023. De twee landen financieren hun AI ontwikkeling dus op verschillende manieren.

De Amerikaanse aanpak steunt sterk op grote technologiebedrijven, durfkapitaal en commerciële cloudbedrijven. Die partijen bouwen datacenters, kopen gespecialiseerde chips en proberen hun investeringen terug te verdienen met abonnementen en zakelijke diensten.

China combineert commerciële bedrijven met overheidsbeleid en industriële toepassing. De overheid wil AI breder beschikbaar maken en internationale samenwerking bevorderen. De inzet is niet alleen een populair model bouwen, maar AI ook in fabrieken, logistiek en andere sectoren laten werken.

Chinese modellen komen technisch dichter bij de Amerikaanse top

Een groot budget helpt, maar bepaalt niet automatisch welk AI model het beste presteert. Volgens Stanford produceerden Amerikaanse ontwikkelaars in 2025 vijftig opvallende AI modellen, tegenover dertig uit China. Tegelijkertijd is het verschil in prestaties aan de top kleiner geworden.

Stanford rapporteerde dat de beste Amerikaanse en Chinese modellen sinds begin 2025 meerdere keren van positie wisselden. In maart 2026 lag het toonaangevende model van Anthropic op een belangrijke vergelijking slechts 2,7 procent voor op het beste Chinese model. Dat is geen bewijs dat alle modellen even goed zijn. Resultaten verschillen per taak, taal en testmethode.

Wat betekent dat? Een AI model is het systeem dat tekst, beelden of andere informatie verwerkt en antwoorden maakt. Een open model geeft ontwikkelaars meer mogelijkheden om de technologie zelf te gebruiken en aan te passen. Dat kan de kosten verlagen, maar de gebruiker blijft verantwoordelijk voor onder meer beveiliging, privacy en de manier waarop het model wordt ingezet.

China heeft daarbij een praktisch voordeel gezocht. Veel Chinese ontwikkelaars publiceren modellen die anderen kunnen downloaden, aanpassen of op eigen systemen draaien. Een rapport van de Amerikaanse US China Economic and Security Review Commission beschreef in maart 2026 hoe deze aanpak de verspreiding van Chinese AI modellen ondersteunt. Die commissie adviseert het Amerikaanse Congres en kijkt nadrukkelijk naar de gevolgen voor de economische en nationale veiligheid van de VS.

China probeert met betaalbare AI nieuwe partners te winnen

Op 17 juli 2026 presenteerde de Chinese overheid een actieplan voor internationale samenwerking rond AI. Het plan noemt onder meer toegang tot rekenkracht, open modellen, gezamenlijke opleidingen en samenwerking bij technische standaarden. Ook wil China ontwikkelingslanden helpen hun eigen AI mogelijkheden op te bouwen.

Dat beleid heeft een economisch doel. Een land dat Chinese AI gebruikt, kan goedkoper beginnen dan wanneer het zelf grote modellen en datacenters ontwikkelt. Lokale bedrijven kunnen die technologie aanpassen aan hun eigen taal, markt of industrie. Chinese leveranciers krijgen op hun beurt meer gebruikers, feedback en zakelijke contacten.

Er zijn ook aandachtspunten. Open beschikbaarheid betekent niet automatisch dat alle onderdelen volledig transparant zijn. De voorwaarden voor gegevensgebruik, de beveiliging en de mogelijkheden om een model onafhankelijk te controleren verschillen per aanbieder. Ook kan een bedrijf afhankelijk worden van een leverancier als zijn processen rond één model worden gebouwd.

De Amerikaanse strategie legt meer nadruk op geavanceerde chips, infrastructuur en partnerschappen met technologiebedrijven. Amerikaanse exportregels beperken bepaalde leveringen van geavanceerde computerchips aan China. Het Amerikaanse ministerie van Handel noemt nationale veiligheid en het risico op militair gebruik als redenen voor zulke beperkingen.

Europa moet meer kiezen dan alleen een AI merk

Voor Europese bedrijven is de keuze niet simpelweg Amerikaans of Chinees. Ze moeten ook kijken naar Europese privacyregels, de plaats waar gegevens worden verwerkt, de beveiliging en de kosten op lange termijn. Een goedkoop model kan aantrekkelijk zijn, maar de totale rekening hangt ook af van integratie, controle en ondersteuning.

De Europese Unie wil de eigen digitale capaciteit vergroten, maar heeft te maken met een wereldwijde toeleveringsketen. Volgens Stanford stonden er in 2025 in de Verenigde Staten 5.427 datacenters, meer dan tien keer zoveel als in enig ander land. Ook de productie van geavanceerde AI chips is sterk geconcentreerd. De Taiwanese chipfabrikant TSMC maakt een groot deel van de meest geavanceerde chips die voor AI worden gebruikt.

Dat maakt de AI economie kwetsbaar voor verstoringen in de levering van chips en voor geopolitieke spanningen rond Taiwan. Zelfs als een Europees bedrijf een Amerikaans of Chinees model gebruikt, kan de achterliggende infrastructuur uit meerdere landen komen.

Voor overheden draait het daarom om meer dan de beste technologie kiezen. Ze willen toegang tot AI, maar ook voorkomen dat cruciale diensten volledig afhankelijk worden van één buitenlandse leverancier.

De AI race biedt kansen, maar niet ieder aandeel profiteert

De groei van AI trekt kapitaal aan, maar dat betekent niet dat elke investering rendabel wordt. Bedrijven moeten hun uitgaven aan chips, datacenters, elektriciteit en personeel terugverdienen. Een snel groeiende omzet kan samengaan met hoge kosten en beperkte winst.

Rekenvoorbeeld: Stel dat je € 1.000 belegt in een technologieaandeel en de koers daarna 25 procent daalt. Je belegging is dan € 750 waard en je verlies bedraagt € 250. Stijgt de koers in plaats daarvan 25 procent, dan wordt je positie € 1.250 waard. Dit voorbeeld laat zien wat een koersbeweging betekent voor je geld, maar voorspelt niet hoe een AI aandeel zich ontwikkelt.

Voor beleggers is het nuttig om drie zaken uit elkaar te houden: de groei van AI gebruik, de omzet van een bedrijf en de winst die uiteindelijk overblijft. Een bedrijf kan een belangrijke technologie ontwikkelen zonder daar genoeg aan te verdienen. En een bedrijf dat profiteert van AI hoeft niet per se de maker van het bekendste model te zijn. Chipproducenten, datacenters, energiebedrijven en softwareleveranciers spelen allemaal een andere rol.

Vragen om te stellen voordat je de AI strijd beoordeelt

• Wie betaalt de ontwikkeling en infrastructuur van het model?
• Zijn de prestaties getest op taken die relevant zijn voor het bedrijf of de gebruiker?
• Waar worden gegevens verwerkt en wie kan erbij?
• Hoe makkelijk kan een organisatie overstappen naar een ander model?
• Verdient een bedrijf al geld aan AI of investeert het vooral in groei?

Dit artikel is bedoeld als uitleg en is geen financieel advies.

Bronnen

• Stanford HAI, The 2026 AI Index Report, 2026
• Stanford HAI, Economy, The 2026 AI Index Report, 2026
• Chinese National Development and Reform Commission, Artificial Intelligence Cooperation and Development Action Plan, 17 juli 2026
• US China Economic and Security Review Commission, Two Loops: How China’s Open AI Strategy Reinforces Its Industrial Dominance, 23 maart 2026
• U.S. Bureau of Industry and Security, Policy Statement on Controls that May Apply to Advanced Computing Integrated Circuits, 13 mei 2025