Nederland start met noodwinkels voor oorlog en stroomuitval
AI-beeld In het kort
- Supermarkten willen dat Nederlanders binnen 15 minuten met de auto een noodwinkel kunnen bereiken.
- De geselecteerde winkels moeten met noodaggregaten en aangepaste systemen kunnen blijven functioneren.
- Nederland telt ongeveer 4.500 supermarkten, maar het aantal noodwinkels ligt nog niet vast.
- De overheid en supermarktbranche moeten nog afspraken maken over financiering, voorraad en transport.
Stel je voor: je loopt naar de supermarkt voor brood, melk en avondeten. Maar de deuren blijven dicht. De kassa's werken niet, pinnen lukt niet en de koelingen vallen uit. Precies voor dat scenario bereiden Nederlandse supermarktketens zich nu voor.
Albert Heijn, Jumbo en Aldi werken aan plannen om tijdens een grote crisis speciale noodwinkels open te houden. Het doel is opvallend concreet: iedere Nederlander moet binnen 15 minuten met de auto een aangewezen noodwinkel kunnen bereiken.
Het scenario heeft zelfs een naam gekregen: fase zwart.
Supermarkten bereiden zich voor op het zwartste scenario
De plannen zijn bedoeld voor situaties waarin de normale voedselvoorziening ernstig wordt verstoord. Denk aan oorlog, een grootschalige cyberaanval, een overstroming of langdurige stroomuitval.
Het gaat niet om nieuwe gebouwen die ergens buiten de stad worden neergezet. Bestaande supermarkten moeten worden aangepast zodat ze tijdens een crisis kunnen blijven functioneren.
Volgens de brancheorganisatie Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) moet een deel van de ongeveer 4.500 Nederlandse supermarkten hiervoor worden aangewezen.
De spreiding wordt belangrijk. In dichtbevolkte gebieden zijn waarschijnlijk meerdere noodwinkels nodig. In dunbevolkte regio's kan een kleiner aantal voldoende zijn.
De doelstelling is dat iedereen binnen 15 minuten met de auto en binnen 30 minuten met de fiets bij een noodwinkel kan komen.
Maar een supermarkt openhouden zonder normale voorzieningen is ingewikkelder dan het klinkt.
Zonder elektriciteit valt een supermarkt snel stil
Een supermarkt is nu afhankelijk van veel meer dan alleen personeel en gevulde schappen.
De automatische deuren, verlichting, kassasystemen, koelingen en betaalterminals hebben elektriciteit nodig. Valt de stroom uit, dan ontstaan direct problemen.
Daarom moeten de aangewezen winkels noodaggregaten krijgen. Daarmee kunnen essentiële systemen blijven werken wanneer het elektriciteitsnet uitvalt.
Toch lost een generator niet alles op.
Ook de internetverbinding, digitale administratie en bevoorrading moeten blijven functioneren. Bij een grote cyberaanval kunnen systemen uitvallen terwijl er technisch gezien nog wel elektriciteit beschikbaar is.
De overheid erkent dat risico. Volgens de Rijksoverheid zijn voedselproductie, koeling, transport, logistiek en betalingen allemaal afhankelijk van digitale systemen. Een storing in één onderdeel kan daardoor de hele voedselketen raken.
Een cyberaanval liet zien hoe snel schappen leeg raken
De recente problemen bij Albert Heijn hebben de discussie versneld.
In oktober 2026 werd het moederbedrijf Ahold Delhaize getroffen door een cyberaanval. Uit voorzorg werden systemen uitgeschakeld. De gevolgen waren zichtbaar in de winkels en bij de bezorging.
Volgens CBL directeur Marc Jansen liep Ahold Delhaize hierdoor naar schatting 200 tot 250 miljoen euro aan omzet mis.
Binnen één dag waren bij Albert Heijn al lege schappen zichtbaar, vooral bij verse producten. Andere supermarktketens merkten dat klanten daar meer boodschappen kwamen doen.
Dat lijkt misschien een tijdelijk ongemak. Maar het laat zien hoe afhankelijk het Nederlandse voedselsysteem is van goed werkende computers en distributie.
De Nederlandse supermarkten werken efficiënt. Winkels worden soms meerdere keren per dag bevoorraad. Dat beperkt verspilling en houdt de kosten laag.
Het nadeel is dat er niet overal grote voorraden achter de hand liggen.
De noodwinkel krijgt waarschijnlijk een beperkt assortiment
Een gewone supermarkt heeft duizenden verschillende producten. In een noodsituatie is dat niet haalbaar.
CBL directeur Marc Jansen spreekt over een basisassortiment. In plaats van de ongeveer 25.000 producten die een normale supermarkt kan aanbieden, moeten noodwinkels zich richten op essentiële levensmiddelen.
Denk aan:
- Drinkwater en houdbare levensmiddelen.
- Brood, basisproducten en voedingsmiddelen.
- Producten voor baby's en jonge kinderen.
- Noodzakelijke huishoudelijke artikelen.
Een ander probleem is de samenwerking tussen supermarktketens.
Normaal gesproken leveren Albert Heijn, Jumbo en Aldi niet aan elkaars winkels. Ze gebruiken verschillende computersystemen, distributiecentra en logistieke afspraken.
In een noodsituatie moeten ze mogelijk juist samenwerken. Ook wanneer de normale digitale systemen niet beschikbaar zijn.
Dat vraagt om afspraken die nog niet volledig zijn uitgewerkt.
De rekening ligt nog op tafel
Hier zit een van de grootste obstakels.
Een noodaggregaat aanschaffen, installeren en onderhouden kost geld. Ook het aanhouden van extra voorraad, het regelen van personeel en het aanpassen van systemen brengen kosten met zich mee.
De supermarktbranche voert daarom gesprekken met het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur.
Wie de investeringen betaalt, is nog niet besloten. Ook de precieze verdeling van de noodwinkels en de omvang van de voorraden moeten nog worden vastgesteld.
De overheid werkt ondertussen aan een Landelijk Crisisplan Voedselzekerheid. Daarin moet duidelijk worden welke rol bedrijven en overheidsinstanties tijdens een voedselcrisis krijgen.
De strategische agenda voor voedselzekerheid wordt naar verwachting voor de zomer van 2027 definitief vastgesteld.
Wat betekent dat? Fase zwart is een scenario waarin de normale voedselvoorziening ernstig wordt verstoord. Het is geen aangekondigde noodtoestand en ook geen mededeling dat Nederland binnenkort zonder voedsel komt te zitten.
De overheid vraagt huishoudens zelf 72 uur voorbereid te zijn
Terwijl supermarkten nadenken over noodwinkels, vraagt de overheid huishoudens om zelf ook voorbereidingen te treffen.
De officiële richtlijn is dat je de eerste 72 uur van een noodsituatie zelfstandig moet kunnen overbruggen. Dat komt doordat hulpdiensten niet overal tegelijk kunnen zijn.
De cijfers uit oktober 2026 laten zien dat dit onderwerp steeds meer mensen bezighoudt. Ruim de helft van de Nederlanders maakt zich zorgen over het uitvallen van belangrijke voorzieningen. Ruim 4 op de 10 heeft inmiddels actie ondernomen om voorbereid te zijn.
De Rijksoverheid adviseert onder meer voldoende water, houdbaar voedsel, een zaklamp, een radio en contant geld in huis te hebben.
Rekenvoorbeeld: De overheid adviseert voor de eerste 72 uur € 70 contant geld per volwassene en € 30 per kind. Een gezin met twee volwassenen en twee kinderen komt daarmee op € 200. Dat is een adviesbedrag, geen verplichte voorraad.
Voor water geldt een richtlijn van 3 liter per persoon per dag. Een huishouden van vier personen heeft voor drie dagen dus 36 liter nodig.
De noodwinkels zijn nog geen definitief besluit
De plannen klinken concreet, maar er zijn nog belangrijke openstaande vragen.
Er is nog geen definitieve lijst met deelnemende winkels. Ook is niet vastgesteld hoeveel noodwinkels Nederland precies nodig heeft.
De gesprekken tussen supermarktbranche en overheid moeten duidelijk maken wie de kosten draagt, welke producten beschikbaar blijven en hoe de bevoorrading tijdens een crisis wordt geregeld.
De overheid werkt bovendien aan bredere bescherming van de voedselketen. Sinds 15 augustus 2026 geldt de Wet weerbaarheid kritieke entiteiten. Deze wet verplicht aangewezen bedrijven in de voedselketen passende maatregelen te nemen om verstoringen te voorkomen en de gevolgen ervan te beperken.
Het laat zien dat de voorbereiding verder gaat dan alleen een aggregaat achter een supermarkt.
Vragen om te stellen
- Welke supermarkt in mijn regio wordt aangewezen als noodwinkel?
- Hoe kan ik boodschappen betalen als pinnen en internet uitvallen?
- Hoeveel water en houdbaar voedsel heb ik voor mijn huishouden nodig?
- Wie betaalt de extra kosten voor noodaggregaten en noodvoorraden?
- Hoe worden supermarkten bevoorraad als distributiecentra niet meer functioneren?
Dit artikel is uitsluitend bedoeld als educatieve informatie en vormt geen financieel of ander persoonlijk advies.
Bronnen
- BusinessWise, Supermarkten bereiden zich voor op fase zwart, 17 november 2026
- Rijksoverheid, Voedselvoorziening beschermen tegen digitale en andere verstoringen
- Rijksoverheid, Energie, drinkwater, internet, zorg en bereikbaarheid tijdens een crisis
- Rijksoverheid, Nieuwe Denk vooruit campagne, 12 oktober 2026
- Denk vooruit, Voorbereiden voor 72 uur
- Rijksoverheid, Wat zit er in een noodpakket?


