Lagarde vertrekt, maar wie betaalt de rekening?

Op 29 oktober 2026 kwam het nieuws dat Christine Lagarde op 7 februari 2027 vertrekt als president van de Europese Centrale Bank. Haar termijn zou oorspronkelijk pas op 31 oktober 2027 aflopen. Haar vertrek komt op een moment waarop Europa worstelt met economische groei, hoge kosten en een groeiend wantrouwen tegenover bestuurders die op grote afstand van burgers beslissingen nemen.

Lagarde kreeg de leiding over een van de machtigste financiële instellingen ter wereld. De vraag is wat Europa daar werkelijk aan heeft gehad. De inflatie liep uit de hand, de rente moest vervolgens in recordtempo omhoog en de digitale euro staat op de agenda zonder dat burgers daar rechtstreeks over hebben beslist.

Lagarde vertrekt negen maanden eerder dan gepland

De Europese Centrale Bank bevestigde op 29 oktober 2026 dat Lagarde op 7 februari 2027 haar functie neerlegt. Ze begon op 1 november 2019 aan een termijn van acht jaar. Haar opvolger wordt benoemd door de Europese Raad.

Lagarde was eerder directeur van het Internationaal Monetair Fonds. Ze werd in 2019 voorgedragen en benoemd via de Europese instellingen. Burgers konden haar niet rechtstreeks kiezen. Dat is volgens de Europese verdragen ook niet de bedoeling: de ECB moet onafhankelijk van regeringen het monetaire beleid uitvoeren.

Maar onafhankelijkheid betekent niet dat kritiek ongewenst is. Juist omdat burgers de president niet rechtstreeks kunnen wegstemmen, moet de instelling helder uitleggen welke keuzes ze maakt en wie daarvoor de gevolgen draagt.

Het vroege vertrek roept bovendien vragen op over de timing. De officiële aankondiging bevestigt de vertrekdatum, maar bewijst niet waarom Lagarde haar termijn niet afmaakt. Speculatie over haar volgende functie is geen bewijs voor haar motieven.

De inflatie liep op tot 10,6 procent

Een van de zwaarste dossiers uit Lagardes periode was de inflatie. In oktober 2022 bedroeg de jaarlijkse inflatie in de eurozone 10,6 procent. Dat blijkt uit de cijfers van Eurostat. Energieprijzen, voedsel en andere kosten drukten zwaar op huishoudens.

De ECB heeft als hoofddoel prijsstabiliteit. Toch duurde het tot juli 2022 voordat de depositorente weer op nul kwam, na jaren van negatieve rente. Dat was het begin van een scherpe koerswijziging.

De ECB kon de Russische energiecrisis en de gevolgen van de coronapandemie niet eigenhandig voorkomen. Ook centrale banken buiten Europa reageerden niet perfect. Maar dat ontslaat Lagarde en haar collega's niet van de vraag of ze de inflatiedruk eerder en overtuigender hadden kunnen aanpakken.

Wie wacht tot prijsstijgingen diep in de economie zijn doorgedrongen, moet daarna vaak harder ingrijpen. Dat raakt niet alleen financiële markten. Het raakt gezinnen die boodschappen doen, ondernemers die energie betalen en starters die een hypotheek zoeken.

Wat betekent dat? Inflatie betekent dat prijzen gemiddeld stijgen en je met hetzelfde bedrag minder kunt kopen. Als je boodschappen eerst 100 euro kosten en de prijzen daarna 10 procent hoger liggen, betaal je voor hetzelfde mandje 110 euro.

De rente steeg naar 4 procent en raakte leners

De ECB verhoogde de depositorente in september 2023 naar 4 procent. Dat was een ingrijpende omslag ten opzichte van de negatieve rente die tot juli 2022 gold. De renteverhogingen waren bedoeld om de vraag af te remmen en de inflatie terug te brengen richting 2 procent.

Dat beleid heeft een prijs. Nieuwe hypotheken werden duurder, bedrijven kregen hogere financieringskosten en huishoudens met variabele rente zagen hun maandlasten stijgen. Spaarders konden op hun beurt profiteren van hogere spaarrentes, al verschilde dat per bank en rekening.

De ECB kon moeilijk niets doen terwijl de inflatie zo hoog was. De kritiek gaat daarom niet alleen over het verhogen van de rente, maar ook over de timing van de omslag en de kosten die huishoudens en bedrijven moesten dragen.

In september 2026 stond de depositorente volgens de officiële ECB gegevens op 2,5 procent. De rente is dus teruggebracht vanaf de piek, maar dat maakt eerdere hogere financieringskosten niet ongedaan.

Rekenvoorbeeld: Stel dat je een lening van 200.000 euro hebt en de rente stijgt van 2 naar 4 procent. Bij een eenvoudige berekening over het volledige bedrag neemt de jaarlijkse rentelast toe van 4.000 naar 8.000 euro. Dat is 4.000 euro extra per jaar, vóór aflossing en eventuele belastingeffecten. De werkelijke hypotheeklast hangt af van de looptijd, aflossing en renteafspraken.

Europa heeft meer problemen dan alleen de ECB

Het is verleidelijk om de economische achteruitgang van Europa volledig op Lagarde af te schuiven. Dat zou te eenvoudig zijn. De ECB bepaalt de rente en probeert prijsstabiliteit te bewaren, maar beslist niet over Europese energiepolitiek, nationale belastingen, vergunningen, arbeidsmarktregels of de omvang van de bureaucratie.

Toch is het resultaat voor burgers en ondernemers belangrijker dan de bedoeling van een beleidsmaker. Wanneer prijzen stijgen, krediet duurder wordt en bedrijven moeite hebben om te investeren, is het onvoldoende om alleen te wijzen op externe omstandigheden.

Europa heeft bovendien een bredere concurrentieachterstand tegenover de Verenigde Staten op het gebied van technologie, kapitaalmarkten en het opschalen van bedrijven. De Europese Commissie beschrijft in haar economische rapport over 2026 de problemen met kostenconcurrentie na de inflatieperiode. Dat bewijst niet dat Lagarde deze achterstand heeft veroorzaakt. Het onderstreept wel dat monetair beleid deel uitmaakt van een economie die al met structurele problemen kampt.

Een centrale bank kan inflatie bestrijden, maar geen Europese groeistrategie vervangen. Daarvoor zijn ook keuzes nodig van nationale regeringen en de Europese instellingen.

De digitale euro schuift op zonder dat de discussie voorbij is

Onder Lagarde is de voorbereiding van de digitale euro verdergegaan. De ECB rondde de voorbereidingsfase af in oktober 2025 en werkt sindsdien verder aan techniek en regelgeving. Als Europese wetgevers de verordening in 2026 aannemen, zou uitgifte vanaf 2029 mogelijk zijn. Dat is een voorwaardelijke planning, geen definitieve lanceerdatum.

De digitale euro wordt voorgesteld als publiek digitaal geld, naast bankbiljetten en munten. Voorstanders wijzen op Europese betaalinfrastructuur en minder afhankelijkheid van buitenlandse betaalbedrijven. Maar burgers mogen ook lastige vragen stellen.

Wie krijgt toegang tot betaalgegevens? Welke transacties zijn offline mogelijk? Hoe wordt voorkomen dat de digitale euro contant geld verdringt? En welke grenzen worden wettelijk vastgelegd voor de macht van instellingen over betalingen?

De ECB stelt dat de digitale euro niet programmeerbaar zal zijn op een manier waarbij geld zelf aan een specifiek doel of een vervaldatum wordt gekoppeld. Toch moeten privacy, gebruiksgrenzen en bescherming van contant geld niet alleen afhangen van toezeggingen van de instelling die het systeem ontwikkelt. De wetgeving en onafhankelijke controle zijn doorslaggevend.

De digitale euro is nog niet ingevoerd. Wie beweert dat de overheid er vandaag al alle betalingen mee kan blokkeren, loopt vooruit op de feiten. Maar wie zorgen over privacy en machtsconcentratie afdoet als onzin, neemt de democratische discussie evenmin serieus.

Lees ook Europa investeert, maar blijft achter.

Haar vertrek verandert de verantwoordelijkheid niet

Lagarde laat een ECB achter die tijdens de pandemie ingreep, daarna met een uitzonderlijke inflatiepiek werd geconfronteerd en de rente in korte tijd sterk verhoogde. Ook de voorbereiding van de digitale euro is verder gekomen. Dat zijn concrete ontwikkelingen, maar ze vormen geen sluitend bewijs dat haar beleid Europa economisch sterker heeft gemaakt.

De ECB heeft de inflatie later teruggedrongen, maar dat gebeurde na een periode waarin de koopkracht van huishoudens onder druk stond. De renteverhogingen hielpen de prijsdruk afremmen, maar maakten krediet duurder. Het oordeel over Lagarde moet daarom zowel de bereikte prijsstabiliteit als de kosten van de gekozen route meewegen.

Een eerlijke beoordeling vraagt ook om grenzen aan de kritiek. De energiecrisis, de oorlog in Oekraïne en nationale economische keuzes lagen niet uitsluitend in haar handen. Wel was zij het publieke gezicht van het monetaire beleid en droeg zij verantwoordelijkheid voor de uitleg ervan.

De kernvraag voor haar opvolger is niet of de ECB machtig genoeg is. De vraag is of de instelling tijdig handelt, haar fouten openlijk bespreekt en burgers overtuigend uitlegt waarom de gekozen koers in hun belang is.

Vragen om te stellen

• Waarom reageerde de ECB pas in juli 2022 met een rente boven nul, terwijl de inflatie al opliep?
• Hoe worden de economische kosten van renteverhogingen meegewogen naast het doel van prijsstabiliteit?
• Welke wettelijke waarborgen beschermen privacy en contant geld bij de digitale euro?
• Hoe wordt de ECB onafhankelijk gehouden en tegelijk ter verantwoording geroepen?
• Welke concrete verbeteringen moet de opvolger van Lagarde laten zien voor huishoudens en bedrijven?

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor educatieve doeleinden en is geen financieel advies.

Bronnen

• Europese Centrale Bank, ECB President Lagarde to step down on 7 February 2027, 29 oktober 2026
• Europese Centrale Bank, New President of the European Central Bank, 1 november 2019
• Eurostat, Annual inflation up to 10.6% in the euro area, 17 november 2022
• Europese Centrale Bank, Key ECB interest rates
• Europese Centrale Bank, Progress on the digital euro
• Europese Commissie, 2026 European Macroeconomic Report