PFAS, medicijnen en chemicaliën: is jouw kraanwater wel schoon?

In Nederland draai je de kraan open en vul je zonder nadenken een glas water. Volgens de overheid voldoet meer dan 99,9 procent van de drinkwatermetingen aan de wettelijke eisen. Toch staat er iets opvallends op de website van het RIVM: de kwaliteit van onze drinkwaterbronnen staat onder druk.

PFAS, medicijnresten, bestrijdingsmiddelen en industriële chemicaliën komen in het milieu terecht. Drinkwaterbedrijven halen veel daarvan weg, maar niet iedere stof verdwijnt volledig. Is kraanwater dan nog steeds de beste keuze, of is een extra filter thuis verstandiger?

De wettelijke norm vertelt niet het hele verhaal

Het Nederlandse kraanwater staat internationaal goed aangeschreven. Dat is terecht. Drinkwaterbedrijven controleren het water voortdurend en gebruiken uitgebreide zuiveringstechnieken.

In 2024 voldeed 99,84 procent van de Nederlandse drinkwatermetingen aan de wettelijke kwaliteitseisen. De overheid meldt dat jaarlijks meer dan een half miljoen controles plaatsvinden.

Dat klinkt uitstekend. Maar er zit een verschil tussen voldoen aan een wettelijke norm en streven naar zo weinig mogelijk ongewenste stoffen.

Neem PFAS. Dit zijn chemische stoffen die nauwelijks afbreken en daardoor langdurig in het milieu aanwezig blijven.

Volgens het RIVM geldt voor een groep van 20 PFAS een wettelijke grens van 100 nanogram per liter drinkwater. Het RIVM adviseert inmiddels een strengere gezondheidskundige richtwaarde van 4,4 nanogram per liter, uitgedrukt in PFOA equivalenten.

Dat verschil is aanzienlijk.

Wat betekent dat? Een wettelijke grens is de hoeveelheid die volgens de wet maximaal aanwezig mag zijn. Een gezondheidskundige richtwaarde is een strengere wetenschappelijke maatstaf om gezondheidsrisico's zo klein mogelijk te houden. Het zijn twee verschillende beoordelingssystemen en je mag de getallen niet zomaar rechtstreeks met elkaar vergelijken.

PFAS is niet het enige dat in onze waterbronnen terechtkomt

Nederland haalt ongeveer 60 procent van het drinkwater uit grondwater en 40 procent uit oppervlaktewater.

Vooral rivieren vormen een uitdaging. Water uit de Rijn en Maas bevat stoffen die vanuit verschillende landen worden aangevoerd. De Inspectie Leefomgeving en Transport liet de Universiteit Utrecht onderzoek uitvoeren naar PFAS in deze rivieren.

De uitkomst was opvallend. De gemeten hoeveelheid PFAS in het rivierwater lag 4 tot 7 keer boven de advieswaarde van het RIVM voor drinkwater.

Het water mag volgens de wettelijke normen wel worden gebruikt voor de productie van drinkwater. Maar de huidige zuivering verwijdert PFAS niet voldoende om onder de strengere advieswaarde te komen.

Dat is een serieus aandachtspunt.

Ook resten van geneesmiddelen komen in waterbronnen terecht. Denk aan pijnstillers, medicijnen voor diabetes en andere geneesmiddelen die via het riool in het oppervlaktewater belanden.

Het RIVM stelt dat de concentraties die uiteindelijk in Nederlands drinkwater worden aangetroffen momenteel zo laag zijn dat geen gezondheidseffecten worden verwacht. Dat is geruststellend, maar het betekent niet dat alle resten volledig verdwijnen.

Chloor is in Nederland anders geregeld dan in Spanje

Wie in Nederland woont, kent meestal geen duidelijke chloorsmaak aan kraanwater. Dat heeft een reden.

Nederland gebruikt onder normale omstandigheden geen chloor om het drinkwater te desinfecteren. Andere technieken, zoals ozon, UV en filtratie, spelen daarbij een rol.

In Spanje ligt dat anders. Daar is desinfectie van drinkwater verplicht en moet er een resthoeveelheid desinfectiemiddel aanwezig blijven in het distributiesysteem.

Het Spaanse ministerie van Volksgezondheid rapporteerde over 2024 dat natriumhypochloriet bij 46 procent van de geregistreerde behandelingsprocessen werd gebruikt. Dat is een veelgebruikte vorm van chloorbehandeling.

Dat betekent niet dat Spaans kraanwater onveilig is. Het heeft een andere behandelingsmethode.

Nederland, Duitsland en Spanje scoren allemaal goed

Hoe verhoudt Nederland zich tot andere Europese landen?

De cijfers zijn afkomstig van de nationale overheden en toezichthouders. De meetmethodes en rapportageperioden verschillen. Je kunt er dus geen harde ranglijst van maken.

Toch is één ding duidelijk: in deze landen is kraanwater over het algemeen goed gecontroleerd. Het verschil zit vooral in de waterbronnen, de lokale infrastructuur en de gebruikte zuivering.

In Spanje kan de smaak bovendien per regio verschillen door de waterbron, mineralen en desinfectiemethode.

Zelf filteren geeft je een extra zuiveringsstap

Hier wordt het interessant. Want waarom zou je thuis nog een filter gebruiken als het water al aan de wettelijke normen voldoet?

Omdat een goed gekozen filter bepaalde stoffen verder kan verminderen. Je voegt daarmee een extra stap toe tussen de waterleiding en je drinkglas.

Er bestaan verschillende technieken:

• Actieve kool: kan bepaalde organische stoffen, chloor en smaakverstorende stoffen verminderen.
• Omgekeerde osmose: gebruikt een membraan om onder meer bepaalde PFAS, zouten en andere opgeloste stoffen te verminderen.
• Ionenwisseling: gebruikt speciale harsen om bepaalde opgeloste stoffen uit water te halen.

De Amerikaanse milieuautoriteit EPA heeft onderzoek gepubliceerd waaruit blijkt dat bepaalde systemen met actieve kool, ionenwisseling en omgekeerde osmose PFAS kunnen verminderen.

Maar niet ieder filter doet hetzelfde.

Let op: Een goedkope filterkan verwijdert niet automatisch PFAS, medicijnresten en alle andere ongewenste stoffen. Kijk naar onafhankelijke certificering en controleer welke specifieke stoffen het systeem aantoonbaar vermindert.

Voor PFAS noemt de EPA certificeringen volgens NSF/ANSI 53 en NSF/ANSI 58 als relevante aanduidingen. Controleer altijd of de certificering betrekking heeft op de specifieke PFAS die je wilt verminderen.

Een filter werkt alleen als je het goed onderhoudt

Een filter dat maandenlang niet wordt vervangen, kan zijn werking verliezen. Je betaalt dan voor een systeem dat niet meer presteert zoals bedoeld.

Ook omgekeerde osmose heeft nadelen. Het systeem produceert naast gefilterd water ook afvalwater. Volgens de EPA kunnen sommige onderzochte systemen ongeveer één liter afvalwater produceren per liter behandeld water.

Verder verwijdert omgekeerde osmose ook mineralen. Dat hoeft niet direct een probleem te zijn, maar het is wel iets om mee te nemen bij de keuze van een systeem.

Water koken helpt overigens niet tegen PFAS of medicijnresten. Koken doodt bepaalde ziekteverwekkers, maar verwijdert deze chemische stoffen niet.

Wat is dan verstandig?

• Bekijk eerst het kwaliteitsrapport van jouw lokale drinkwaterbedrijf.
• Controleer welke stoffen in jouw regio extra aandacht vragen.
• Kies een filter met onafhankelijke certificering voor de stoffen die je wilt verminderen.
• Houd je strikt aan de vervangingsintervallen.
• Laat bij twijfel het water uit je eigen kraan onderzoeken, vooral bij oude leidingen.

Je drinkglas verdient meer aandacht dan je denkt

De Nederlandse drinkwaterkwaliteit is goed. Dat blijkt uit de officiële meetgegevens. Maar de problemen bij de bronnen zijn niet verdwenen.

PFAS blijven in het milieu aanwezig. Medicijnresten bereiken oppervlaktewater en de zuivering moet steeds meer verschillende stoffen aanpakken.

Een huishoudelijk filter is geen vervanging voor goed openbaar drinkwater. Het is wel een extra verdedigingslaag waarmee je de aanwezigheid van bepaalde stoffen verder kunt beperken.

De gedachte dat alles wat uit de kraan komt automatisch volledig schoon is, verdient dus enige nuance.

Vragen om te stellen

• Welke PFAS worden in mijn drinkwatergebied gemeten?
• Gebruikt mijn waterbedrijf grondwater of oppervlaktewater?
• Verwijdert mijn filter aantoonbaar PFAS en medicijnresten?
• Wanneer moet ik mijn filter vervangen?
• Hoe wordt de waterkwaliteit in mijn eigen woning gecontroleerd?

Dit artikel is bedoeld als educatieve informatie en is geen medisch advies.

Bronnen

• RIVM, PFAS in drinkwater, actuele informatie
• RIVM, Drinkwaterkwaliteit, bijgewerkt 20 januari 2026
• RIVM, Effecten van geneesmiddelen op drinkwater en drinkwaterbronnen
• Inspectie Leefomgeving en Transport, PFAS in Rijn, Maas en drinkwater, 29 februari 2024
• Rijksoverheid, Kwaliteit drinkwater beschermen
• Ministerio de Sanidad, Informe de calidad del agua de consumo en España 2024
• Umweltbundesamt, Trinkwasserqualität in Deutschland, 8 april 2025
• US EPA, Identifying Drinking Water Filters Certified to Reduce PFAS, 18 november 2025