De Kaaglijst: dit is al duurder geworden voor Nederland

Op 15 augustus 2023 verscheen een document van het ministerie van Financiën dat voor veel Nederlandse belastingbetalers een onaangename verrassing bevatte. De fiscale maatregelenlijst. Een document van maar liefst 137 pagina's, gepubliceerd onder verantwoordelijkheid van toenmalig minister van Financiën Sigrid Kaag.

In de volksmond heet het inmiddels de Kaaglijst. En wie de inhoud leest, begrijpt waarom dit document zoveel vragen oproept. Minder belastingvoordelen, hogere lasten op vermogen, veranderingen in de erfbelasting en beperkingen voor ondernemers. Een deel is inmiddels werkelijkheid. Andere voorstellen liggen nog steeds op tafel.

De grote vraag is hoeveel Nederlanders uiteindelijk voor deze belastingpolitiek gaan betalen.

Kaag zette haar handtekening onder een lijst vol belastingplannen

Eerst gaan we terug naar de oorsprong. Kaag was in augustus 2023 minister van Financiën. Samen met staatssecretaris Marnix van Rij informeerde zij de Tweede Kamer over de fiscale maatregelenlijst.

Het ministerie beschreef de lijst als technische ondersteuning voor politieke partijen bij het schrijven van hun verkiezingsprogramma's. De ambtenaren van Financiën waren verantwoordelijk voor de inhoud.

Dat onderscheid is belangrijk. Kaag heeft niet persoonlijk 137 pagina's aan nieuwe belastingen bedacht. Maar de lijst werd wel onder haar verantwoordelijkheid gepubliceerd.

Het document bevat voorstellen om bestaande belastingvoordelen af te schaffen, belastingen te verhogen en de verdeling van belastingdruk te veranderen.

En het bleef niet bij papier.

Een deel van de plannen is inmiddels werkelijkheid geworden

Kijk naar de maatregelen die inmiddels zijn uitgevoerd. Dan zie je dat Nederlandse huishoudens en ondernemers al veranderingen hebben gevoeld.

Dit zijn enkele concrete voorbeelden.

• De jubelton verdween: sinds 1 januari 2024 kun je niet meer belastingvrij een groot bedrag schenken voor de aankoop van een woning.
• De zelfstandigenaftrek daalde: deze aftrek bedraagt in 2026 nog maar € 1.200.
• De MKB winstvrijstelling werd verlaagd: van 14 procent naar 12,7 procent.
• De bedrijfsopvolgingsregeling werd versoberd: vanaf 2024 komen verhuurde onroerende zaken niet meer in aanmerking voor de regeling.
• De fiscale oudedagsreserve verdween: ondernemers kunnen niet langer op dezelfde manier fiscaal voordelig pensioen opbouwen via deze reserve.
• De middelingsregeling verdween: mensen met sterk wisselende inkomens kunnen geen gebruik meer maken van deze regeling.

Dat zijn geen toekomstscenario's. Dit zijn daadwerkelijk doorgevoerde veranderingen.

Box 3 laat zien hoe hard de rekening kan oplopen

Voor spaarders, beleggers en bezitters van een tweede woning is box 3 misschien wel het meest gevoelige onderwerp.

In 2026 bedraagt het belastingtarief 36 procent. Het heffingsvrije vermogen bedraagt € 59.357 per persoon en € 118.714 voor fiscale partners.

Daarnaast werkt de Belastingdienst met berekende rendementen. Voor overige bezittingen geldt in de voorlopige berekening van 2026 een percentage van 6 procent.

Rekenvoorbeeld: Stel dat je € 10.000 aan beleggingen bezit boven je heffingsvrije vermogen. Bij een berekend rendement van 6 procent ontstaat € 600 belastbaar rendement. Daarover betaal je bij 36 procent belasting € 216. Je betaalt dus belasting over een berekend rendement, niet automatisch over wat je werkelijk hebt verdiend.

Dat is precies waar de discussie over box 3 zo gevoelig ligt. Wat gebeurt er wanneer je beleggingen nauwelijks rendement opleveren, maar de Belastingdienst wel met een fictief rendement rekent?

De Hoge Raad heeft eerder geoordeeld dat de oude systematiek onder omstandigheden in strijd was met mensenrechten. Daardoor moest de overheid rechtsherstel bieden.

Dit zijn de belastingplannen die nog meer in de lijst staan

De oorspronkelijke lijst bevat maatregelen die verder gaan dan box 3. Sommige zijn behoorlijk ingrijpend.

Hieronder de voorstellen in gewone taal. Het gaat om opties uit het ambtelijke document, niet om een lijst met wetten die allemaal al zijn aangenomen.

1. Hogere erfbelasting

• Hogere tarieven voor grotere erfenissen.
• Andere vrijstellingen voor erfgenamen.
• Aanpassingen aan de belasting voor kinderen en kleinkinderen.

Wat betekent dit? Een familie die jarenlang vermogen heeft opgebouwd, kan bij het overdragen daarvan met een hogere belastingrekening worden geconfronteerd.

2. Minder belastingvoordeel voor ondernemers

• Zelfstandigenaftrek verder afbouwen of afschaffen.
• Startersaftrek afschaffen.
• MKB winstvrijstelling afschaffen.
• Minder mogelijkheden voor bepaalde investeringsaftrekken.

Wat betekent dit? Zelfstandigen houden mogelijk minder geld over van hun bedrijfswinst.

3. Meer belasting op vermogen

• Hogere tarieven voor grote vermogens.
• Vrijstellingen voor groen sparen en beleggen afschaffen.
• Aanpassingen aan de bedrijfsopvolgingsregeling.
• Andere regels voor lenen vanuit de eigen bv.

Wat betekent dit? Vermogen opbouwen en overdragen wordt mogelijk duurder.

4. Minder voordeel voor automobilisten

• Lagere onbelaste kilometervergoeding.
• Afschaffen van bepaalde vrijstellingen in de motorrijtuigenbelasting.
• Aanpassingen aan belastingen op voertuigen.
• Uitbreiding van de vrachtwagenheffing.

Wat betekent dit? Vooral mensen die afhankelijk zijn van hun auto voor werk of vervoer kunnen geraakt worden.

5. Hogere lasten op energie en consumptie

• Aanpassen van energiebelasting.
• Afschaffen van bepaalde fiscale voordelen voor fossiele brandstoffen.
• Nieuwe heffingen op plastic.
• Aanpassingen aan belasting op producten en diensten.

Wat betekent dit? Ook indirect kunnen huishoudens de rekening voelen via hogere kosten bij bedrijven.

De volgende box 3 verandering hangt boven de markt

De overheid werkt ondertussen aan een nieuw systeem voor box 3. De Wet werkelijk rendement box 3 moet het huidige systeem vervangen.

Het wetsvoorstel werd op 12 februari 2026 door de Tweede Kamer aangenomen. De Eerste Kamer moet zich nog over het voorstel buigen.

De beoogde invoering is 1 januari 2028.

Wat staat er op het spel?

• Werkelijke rente, huur en dividend worden belast.
• Ook waardestijgingen van aandelen kunnen jaarlijks meetellen.
• Verliezen mogen onder voorwaarden worden verrekend.
• Voor bepaalde bezittingen, waaronder vastgoed, wordt voorgesteld pas bij verkoop over waardestijgingen af te rekenen.
• Het heffingsvrije vermogen wordt vervangen door een heffingsvrij inkomen.

Let op: Bij een systeem waarin ook niet gerealiseerde waardestijgingen worden belast, kun je belasting verschuldigd zijn terwijl je de belegging nog niet hebt verkocht. De precieze regels zijn afhankelijk van de definitieve wet.

Wat staat Nederlanders de komende jaren mogelijk nog te wachten?

Als toekomstige kabinetten voorstellen uit de lijst overnemen, zijn dit de mogelijke gevolgen:

• Je betaalt meer belasting over een erfenis.
• Je krijgt minder fiscale voordelen als zelfstandige.
• Je houdt minder belastingvoordeel over bij bepaalde beleggingen.
• Je betaalt mogelijk meer belasting over vermogen.
• Je krijgt minder mogelijkheden om vermogen fiscaal voordelig over te dragen.
• Je betaalt mogelijk meer voor bepaalde vormen van vervoer en energie.
• Je krijgt te maken met nieuwe belastingregels voor vastgoed en beleggingen.

Dit zijn geen vaststaande toekomstige maatregelen. Het zijn gevolgen die afhangen van politieke besluiten.

De echte vraag is hoeveel van deze plannen nog worden uitgevoerd

De Kaaglijst is geen wetboek. Het is een overzicht van mogelijke fiscale maatregelen. Het ministerie waarschuwde zelf dat de maatregelen niet zomaar bij elkaar opgeteld kunnen worden en dat sommige voorstellen elkaar uitsluiten.

Toch is het opvallend hoeveel van de onderwerpen inmiddels terugkomen in daadwerkelijk ingevoerde belastingmaatregelen.

Een document dat in 2023 bedoeld was om politieke partijen te helpen bij hun verkiezingsprogramma's, laat zien hoeveel mogelijkheden de overheid onderzoekt om belastingvoordelen te beperken en extra inkomsten te genereren.

En daar zit de politieke discussie.

Een overheid heeft belastinginkomsten nodig. Maar wanneer de belastingdruk steeds verder verschuift naar spaarders, ondernemers, beleggers en families die vermogen willen overdragen, ontstaat een andere vraag: hoeveel ruimte blijft er uiteindelijk over om zelf vermogen op te bouwen?

Vragen om te stellen

• Welke voorstellen uit de Kaaglijst zijn inmiddels daadwerkelijk ingevoerd?
• Welke maatregelen staan nog open voor politieke besluitvorming?
• Hoeveel belasting betaal je straks over spaargeld, aandelen en vastgoed?
• Wordt het voor ondernemers steeds moeilijker om vermogen op te bouwen?
• Hoeveel van je opgebouwde vermogen blijft uiteindelijk over voor je kinderen?

Dit artikel is bedoeld als politieke en fiscale uitleg, niet als financieel advies.

Bronnen

• Ministerie van Financiën, Fiscale maatregelenlijst augustus 2023
• Rijksoverheid, Kamerbrief over Fiscale maatregelenlijst 2023, 15 augustus 2023
• Rijksoverheid, Belangrijkste wijzigingen belastingen 2024
• Belastingdienst, Zelfstandigenaftrek 2026
• Rijksoverheid, Soorten inkomstenbelasting en box 3
• Overheid.nl, Wet werkelijk rendement box 3, wetgevingskalender
• Ministerie van Financiën, Fiscale sleuteltabel 2026